Her Şeyi Kontrol Etmezsem Rahatlayamıyorum: Kontrol İhtiyacı Nereden Geliyor?
Kapıyı kilitlediğinizi biliyorsunuz ama bir kez daha kontrol ediyorsunuz. Gönderdiğiniz mesajı tekrar okuyorsunuz. Bir plan yaptığınızda, her şeyin düşündüğünüz gibi ilerlemesi için ayrıntıları önceden hesaplamaya çalışıyorsunuz. Bir başkasına sorumluluk verdiğinizde bile işin nasıl yapıldığını takip etmeden rahat edemiyorsunuz.
Bunlar size tanıdık geliyorsa mesele yalnızca düzenli veya titiz olmak olmayabilir. Bazen kontrol etme ihtiyacının arkasında, işler yolunda gitmediğinde ne olacağına dair duyulan kaygı vardır.
Kontrol etmek neden kısa süreliğine iyi hissettirir?
Belirsizlik, özellikle kötü bir şey olabileceğini düşündüğümüzde, rahatsız edici olabilir. Kontrol etmek, tekrar tekrar düşünmek veya her ihtimale karşı önlem almak bu rahatsızlığı bir süreliğine azaltabilir.
Örneğin, önemli bir işi teslim etmeden önce bir kez kontrol etmek işlevsel olabilir. Ancak aynı belgeyi defalarca incelemenize rağmen hata yapmış olabileceğiniz düşüncesi geçmiyorsa, kontrol artık yalnızca işi tamamlamaya hizmet etmiyor olabilir.
Kişi kaygılandıkça kontrol eder, kontrol ettiğinde geçici olarak rahatlar ve bu rahatlamayı yeniden kontrol etmenin işe yaradığı şeklinde yorumlayabilir. Zamanla aynı davranışı yapma ihtiyacı artabilir.
Böylece kontrol, kişiyi rahatlatan bir çözüm gibi görünürken günlük yaşamını zorlaştıran bir alışkanlığa dönüşebilir.
Her şeyi kontrol etme isteğinin altında ne olabilir?
Kontrol ihtiyacı herkeste aynı nedenle ortaya çıkmaz. Bazı kişiler hata yapmaktan ve eleştirilmekten korkarken bazıları beklenmedik gelişmeler karşısında kendini güvende hissetmekte zorlanabilir.
Geçmişte belirsizliğin yoğun olduğu dönemlerden geçmiş olmak, sorumlulukları tek başına üstlenmek veya hata yapmanın ağır sonuçları olacağına inanmak da bu tutumu besleyebilir.
Örneğin, evde veya işte bir şeyler ters gittiğinde sorumluluğun hep kendisine kalacağını düşünen biri, zamanla her ayrıntıyı takip etmeye başlayabilir. Başlangıçta işleri kolaylaştıran bu tutum, bir süre sonra dinlenmeyi ve başkalarına güvenmeyi zorlaştırabilir.
Burada önemli bir ayrım var: Plan yapmak ve sorumluluk almak tek başına bir sorun değildir. Asıl mesele, kontrol edemediğiniz durumlarda ne kadar kaygılandığınız ve bu kaygıyı azaltmak için hayatınızı ne ölçüde kısıtladığınızdır.
Kontrol ihtiyacını azaltmak için nereden başlamalı?
Her şeyi bir anda bırakmaya çalışmak yerine küçük değişikliklerle ilerleyebilirsiniz.
Kontrol etme isteğinizi fark edin. Bir şeyi yeniden kontrol etmek istediğinizde kendinize “Bunu gerçekten düzeltmem mi gerekiyor, yoksa kaygımı azaltmaya mı çalışıyorum?” diye sorun.
Belirsizliğe küçük alanlar açın. Günlük yaşamda risk taşımayan, sonucu kesin olmayan bazı durumları hemen düzeltmeden veya yeniden kontrol etmeden bırakmayı deneyin.
Sorumlulukları paylaşın. Bir işi başkasına devrettiğinizde onun sizinle aynı şekilde yapmasını beklemek yerine, hangi sonucun gerçekten gerekli olduğunu değerlendirin.
Hata yapmaya ilişkin inançlarınızı sorgulayın. Bir hata yaptığınızda bunun sizin hakkınızda ne anlama geldiğini düşünün. Hata yapmak gerçekten yetersiz olduğunuzu mu gösterir, yoksa insan olmanın olağan bir parçası mıdır?
Bu adımların amacı dikkatsiz olmak veya gerekli önlemleri bırakmak değildir. Amaç, gerekli kontrol ile kaygının yönlendirdiği tekrarlar arasındaki farkı anlayabilmektir.
Kontrol etme davranışları saatlerinizi alıyor, ilişkilerinizi etkiliyor ya da yapmanız gereken işleri ertelemenize neden oluyorsa profesyonel destek almak yararlı olabilir. Özellikle yoğun kaygı veya takıntılı düşünceler eşlik ediyorsa, bu davranışların nasıl sürdüğünü anlamak önemlidir.
Her şeyden emin olmadan rahat edemediğinizi fark ediyorsanız, kendinize şu soruyu sorun: “Beni gerçekten güvende tutan şey kontrol etmek mi, yoksa kontrol edemediğim durumlarla baş edebileceğime güvenmek mi?”
Bu sorunun yanıtını bulmak zaman alabilir. Çankaya ve Tunalı çevresinde psikolog arayışındaysanız, Turkuaz Aile Danışma Merkezi’ndeki uzmanların çalışma alanlarını inceleyerek ihtiyaçlarınıza uygun bir görüşme için randevu oluşturabilirsiniz.